Arvo Pärt's muziek (zelf spelen)

[Marcelita]

Jarenlang speelde ik met een vriendin uit onze studietijd (géén conservatorium!) quatre-mains.
De vriendschap bleef, het plezier in muziek maken bleef ook en wat er veranderde, hoef ik niet meer te vertellen.
We waren nogal klassiek georiënteerd. Totdat die vriendin van de week meldde nu eens een werk van Arvo Pärt te willen spelen. Lekker modern, maar toch nog wel te volgen. We waren het heel gauw eens over Spiegel im Spiegel. Dit werk rolde vandaag bij mij op de mat.

Qua notenbeeld ziet het er heel eenvoudig uit, maar het valt misschien toch meer onder de categorie: makkelijk voor beginners, moeilijk(er) voor gevorderden.
Heeft iemand van jullie zich hier al eens aan gewaagd? Graag adviezen hoe je dit mooi krijgt!
Er staan nergens aanwijzingen voor dynamiek als forte, piano (de-)crescendo. (uitgave: Universal Edition)
En natuurlijk luisteren we naar bestaande uitvoeringen, maar dat is ook wel riskant. We willen ook ons eigen geluid laten horen.
Is Arvo Pärt er zo één als Bach, die je ook vrij lijkt te laten qua uitvoeringskeuzen? (lijkt: omdat er nog steeds wel wat algemene regels gelden voor omgaan met forte en piano bij steeds hoger of lager klinkende passages)

 

[Marcelita]

En dan nog wat: in het kader van bijzondere manieren van uitvoeren van dit werk, heb ik deze opname gevonden:

Hier wordt niet alleen over de snaren van een cello gestreken, maar wordt ook een xylofoon aangestreken.
Héél apart: een xylofoon als strijkinstrument!

Maar ja, 't is natuurlijk ook van hout, en dat gaat vibreren als het wordt aangestreken.

Maar goed, nog steeds mijn vragen uit #1 over hoe uitvoeren van werk van Pärt.

 

[Marcelita]

Het lijkt erop dat óf alle geïnteresseerden in Arvo Pärt op vakantie is, of dat zijn werk op de één of andere manier toch niet zo aanspreekt. Het is, in mijn oren, heel toegangelijke muziek, heeft iets meditatiefs.
Op YT is zijn nog meer uitvoeringen van Spiegel in Spiegel te vinden, die zal ik hier niet op het forum linken.

Wat ik ook tegen kwam, was van de 12 cellisten van de Berliner Symphoniker het werk Fratres voor 12 celli.
Inderdaad, dat er bladmuziek van is, zie ik nu ook in de lijst van composities van Pärt. Wat een gave uitdaging om dat te spelen! Moet heel ingetogen, en geen romantiek! Heel sec en verder bij de stillere momenten de spanning er goed in houden, zodat het stuk een prachtige spanningsboog krijgt.
Mmjamm, misschien wel een tip voor het volgende cellofestival
Ik wil dan wel in de niveaugroep zitten die dát gaat spelen!
Bezwaar is echter wel dat het stuk nogal aan de lange kant is en binnen de ruimte op didactisch gebied die het festival biedt toch wel een beetje teveel van goede is.

Zo ook Summa voor meer acht celli. De versie voor strijkorkest helpt mij te bedenken hoe dat voor celli zou uitpakken. Qua tijdsduur meer geschikt voor Dordrecht.
Maar waarschijnlijk zitten de anderen hier niet op te wachten...

 

[Oosterhof Vioolbouw]

Het is geen kwestie van vakantie hebben. Dit stuk vind ik na een minuut of vijf niet meer boeien, voornamelijk omdat het zich steeds herhaalt. Dat had ik ook al met de uitvoering voor viool en piano wat eerder en elders op dit forum ter sprake kwam. Deze versie met harp en xylofoon is interessant door de manier waarop ze worden ingezet. Verder zien we een familie met kindjes die deze muziek niet stoort noch boeit.
Ik vraag me af of dit stuk moeilijk is doordat er van de instrumentalisten vrij lang concentratie vereist wordt, terwijl het toch ook wel veel van hetzelfde is. De noten zijn niet de beperkende factor lijkt mij.

 

[Marcelita]

Het is geen kwestie van vakantie hebben. Dit stuk vind ik na een minuut of vijf niet meer boeien, voornamelijk omdat het zich steeds herhaalt. Dat had ik ook al met de uitvoering voor viool en piano wat eerder en elders op dit forum ter sprake kwam. Deze versie met harp en xylofoon is interessant door de manier waarop ze worden ingezet. Verder zien we een familie met kindjes die deze muziek niet stoort noch boeit.
Ik vraag me af of dit stuk moeilijk is doordat er van de instrumentalisten vrij lang concentratie vereist wordt, terwijl het toch ook wel veel van hetzelfde is. De noten zijn niet de beperkende factor lijkt mij.

He, gelukkig reactie!
Dat de muziek saai is, dat herken ik zeker. Eigenlijk, en dat heb ik nog niet goed verwoord, ben ik benieuwd naar een manier van spelen, waarmee je de muziek recht doet en er toch iets inlegt wat wél boeit.
Of zou het allemaal ook echt bedoeld zijn als saaie achtergrondmuziek, die wel aardig klinkt maar verder ieder vooral doet doorgaan waarmee die bezig is. Zoiets als een buitentemperatuur, waarbij je niet stil staat of je het nu warm of koud hebt.
Zou iemand dus weten, en dit is dan meer een vraag aan musicologen en/of professionele uitvoerders, welke vrijheden Arvo Pärt zou toestaan in de uitvoering?
De noten zijn bepaald niet moeilijk, maar wat mag je dan wel of niet doen om de aandacht van de luisteraar vast te houden, zodat het niet saai wordt.
Mij intrigeert die saaiheid dus.

 

[Oosterhof Vioolbouw]

Iets doen aan de compositie om de saaiheid te doorbreken? Is dat het?
Zou het niet kunnen dat het stuk van Arvo gewoon saai is? Dan blijft het toch saai zou ik zeggen. Of moet je er een clip achter zetten, die de ogen extra informatie geven waarmee de focus wordt weg geduwd van het stuk naar de bewegingen? Als dat zo is, lijkt me dat een slechte zaak.

 

[Marcelita]

Iets doen aan de compositie om de saaiheid te doorbreken? Is dat het?
Zou het niet kunnen dat het stuk van Arvo gewoon saai is? Dan blijft het toch saai zou ik zeggen. Of moet je er een clip achter zetten, die de ogen extra informatie geven waarmee de focus wordt weg geduwd van het stuk naar de bewegingen? Als dat zo is, lijkt me dat een slechte zaak.

Neenee, geen clipjes ter afleiding en ook niet rommelen aan de compositie!
Ik zoek de oplossingen in een manier van uitvoeren en zou willen weten welke ruimte Arvo Pärth de uitvoerder geeft.

 

[Nuria]

Qua speeltechniek en/of andere tips wat betreft uitvoering kan ik hier geen zinvolle aanvulling geven. Ik wil echter wel graag kwijt dat ik een enorm bewonderaar ben van Spiegel im Spiegel. Dit stuk heb ik voor het eerst gehoord in een prachtige uitvoering van mijn cellodocente en een pianist tijdens een optreden in muzyQ in Amsterdam eind 2013. Van de eerste noot tot en met de laatste was ik geboeid en vooral geroerd. Ook nu heb ik weer geëmotioneerd naar deze uitvoering gekeken en geluisterd. De minimalistische helderheid en traagheid brengen een vervoering in mij naar boven die ik niet goed onder woorden kan brengen, behalve dan dat het me diep raakt. Het lijkt heel erg bijzonder om dit ((goed) te kunnen) te spelen....

 

[Marcelita]

Morgenochtend gaan we het eindelijk proberen als eerste poging. Ik ben erg benieuwd hoe het gaat!
Het is ook weer iets heel anders na al het andere dat ik laatste week intensief heb gedaan. Dat wordt een extra uitdaging op het gebied van rust en focus!

 

[Marcelita]

Tja, we zaten alleen nog met het probleem dat op onze beide adressen de piano hard aan een stembeurt toe is.
Mijn stemmer komt gelukkig heel binnenkort

Maar goed, het verlangen het te spelen was toch groter dan de afkeer van zwevende pianotonen.
Als strijker merk je dat het spelen van dit stuk gelijk een hele goede repetitie 'stoksparen' is. Alles wat op dit gebied fout gaat, komt genadeloos aan de oppervlakte! Om dit te constateren, hoef je overigens niet op de pianobegeleiding te wachten, want je hoort al tijdens het oefenen waar je in deze ervoor staat. Heel rustig moet die strijkstok heen en weer gaan, natuurlijk mooi recht en intussen wel een mooie toon maken.

Er is nog een hele weg te gaan!

 

[JanHut]

Fratres (#3), voor 12 of 8 celli heb ik enkele keren live gehoord. Als de cellisten hoge concentratie hebben is het een bijzondere ervaring. Met de flagioletten en percussie-achtige 'klop'. En na x mituten komen ze er allemaal harmonieus in en werken weer toe naar een verstild einde.

 

[Marcelita]

Fratres (#3), voor 12 of 8 celli heb ik enkele keren live gehoord. Als de cellisten hoge concentratie hebben is het een bijzondere ervaring. Met de flagioletten en percussie-achtige 'klop'. En na x mituten komen ze er allemaal harmonieus in en werken weer toe naar een verstild einde.

Ja, werk van Pärt stelt hoge eisen aan toonvorming en concentratie en met 8 of 12 celli is het nog een véél grotere uitdaging om dan allemaal in die hoge staat van concentratie te zijn en blijven. Dan moet de setting er ook wel naar zijn om zoiets met elkaar te kunnen doen. Dan moet de jachtigheid van het dagelijks leven wat uit de hoofden kunnen. Zo'n lekker vol cellofestival is misschien ook niet ideaal te combineren met de eisen die Pärt ons stelt.

 

[Marcelita]

Toch interessant te lezen over Arvo Pärt in Amsterdam vorig weekend bij een repetitie van het cello-octet.
Zo krijg je dan, aan de hand van wat er wordt verteld over zijn aanwijzingen aan het octet toch een beeld van hoe hij zijn muziek uitgevoerd zou willen hebben. Je kunt vast niet helemaal generaliseren voor alle muziekwerken en bovendien komt het ook voor dat hij de ene keer de instructie 'zus' geeft en dat de volgende keer 'zo' 180 graden anders moet. Wat zou de constante zijn in die instructies? Ik denk het volgende (zie ook titel van artikel van Merlijn Kerkhof, blz. C6, NRC 14-12-2015 "Pärt zoekt een smeltende klank"): een smeltende klank. "Het moet een liefdesgeschiedenis zijn", geeft hij aan.
En ik lees: "Pärt denkt vanuit de stem". Met cello zit je dus gelijk goed!

O.K. en hoe dit dus in de praktijk te brengen.......
(misschien komt er nog weleens een workshop voor amateur cellisten op dit gebied door iemand van het CelloOctet, hint hint hint)

 

[Oosterhof Vioolbouw]

(.....) Zo krijg je dan, aan de hand van wat er wordt verteld over zijn aanwijzingen aan het octet toch een beeld van hoe hij zijn muziek uitgevoerd zou willen hebben.

Zit Arvo Pärt er dan zélf bij of leidt iemand het octet en die 'weet' dan hoe Arvo het hebben wil?
Indien dat laatste van toepassing is, dan kun je twijfel hebben of de interpretatie wel écht zo is als Arvo het heeft bedoeld: er zit dan een station tussen met weer een mogelijkheid van anders begrijpen of opvatten als. Dat lijkt me geen probleem, alleen is het dan niet zoals Arvo het heeft bedoeld misschien. Maar is dat erg?

 

[Marcelita]

Hij was er zelf bij. Hij is met het cello-octet gaan repeteren, de journalist van de krant was daar ook en verder stond een celliste de journalist te woord. Met nog een foto erbij, is het verslag gepubliceerd in de krant. Hier moet ik het dus mee doen.

O ja, er staat ook nog dat je van Pärt mag interpreteren wat je wil, maar het gaat dus om de klank. En dan kom je dus weer bij kwalificaties als smeltend en liefdevol (liefdesgeschiedenis).

 

[JanHut]

Hij was er zelf bij. Hij is met het cello-octet gaan repeteren, .....

Ik zag er een fragmentje van op tv, de componist met het octet aan het werk. Als ik me goed herinner was het in Podium Witteman, enkele weken geleden.

 

[Marcelita]

Ik zag er een fragmentje van op tv, de componist met het octet aan het werk. Als ik me goed herinner was het in Podium Witteman, enkele weken geleden.

Hey, 't was dus ook op tv. Dat ben ik misgelopen (niet toevallig, want ik kom niet echt aan tv kijken toe)

 

[JanHut]

Ik ben even terug bij #1. Direct opnieuw geraakt.
Tegen het octet, zo vertelde een van de cellisten, zei Part: '... 1 mooie toon kan al genoeg zijn .....'. Ik geloof dat ik het goed zou kunnen vinden met deze man ... .

 

[JanHut]

..... Qua notenbeeld ziet het er heel eenvoudig uit, maar het valt misschien toch meer onder de categorie: makkelijk voor beginners, moeilijk(er) voor gevorderden.
Heeft iemand van jullie zich hier al eens aan gewaagd? Graag adviezen hoe je dit mooi krijgt!
Er staan nergens aanwijzingen voor dynamiek als forte, piano (de-)crescendo. (uitgave: Universal Edition)
En natuurlijk luisteren we naar bestaande uitvoeringen, maar dat is ook wel riskant. We willen ook ons eigen geluid laten horen. Is Arvo Pärt er zo één als Bach, die je ook vrij lijkt te laten qua uitvoeringskeuzen? (lijkt: omdat er nog steeds wel wat algemene regels gelden voor omgaan met forte en piano bij steeds hoger of lager klinkende passages)

~ Ja, dat denk ik: makkelijk voor beginner, moeilijk voor gevorderde; (leuk uitgedrukt, Marcelita).
~ Dynamiek lijkt heel subtiel, van pp naar mp, zacht blijven. Part zoekt die eenvoud (denk ik).
~ Bij dit stuk zou ik misschien geen eigen geluid zoeken. Eenvoud op hoog niveau en de luisteraar vergeet dat ik daar zit.
~ Misschien wel uitvoeringen als voorbeeld nemen. Soms heeft de componist er zelf aan mee gewerkt (zoals #15). Dan zitten we dicht bij de bedoeling.
~ Ongemerkt komt de rustige glimlach van Arvo mij in gedachten. Dan begrijp ik de muziek.

 

[Marcelita]

Ik ben even terug bij #1. Direct opnieuw geraakt.
Tegen het octet, zo vertelde een van de cellisten, zei Part: '... 1 mooie toon kan al genoeg zijn .....'. Ik geloof dat ik het goed zou kunnen vinden met deze man ... .

Ja, want het gaat hier over klankschilderen

~ Ja, dat denk ik: makkelijk voor beginner, moeilijk voor gevorderde; (leuk uitgedrukt, Marcelita).
~ Dynamiek lijkt heel subtiel, van pp naar mp, zacht blijven. Part zoekt die eenvoud (denk ik).
~ Bij dit stuk zou ik misschien geen eigen geluid zoeken. Eenvoud op hoog niveau en de luisteraar vergeet dat ik daar zit.
~ Misschien wel uitvoeringen als voorbeeld nemen. Soms heeft de componist er zelf aan mee gewerkt (zoals #15). Dan zitten we dicht bij de bedoeling.
~ Ongemerkt komt de rustige glimlach van Arvo mij in gedachten. Dan begrijp ik de muziek.

Ik denk dat het inderdaad wel storend is als je zijn werk behandeld als een stuk uit de romantiek met soms heftige dynamische wisselingen. Het moet véél subtieler en het zal de grote kunst zijn om dan ook weer niet te vlak te zijn.